مخففه ، متكلم ارادهء نفى آن داشته باشد و خبر را به صورت منفى آورده باشد ، نيازى به ذكر لام براى فرق بين « إن » مخففه با نافيه نيست چون حتما « إن » مخففه از ثقيله است زيرا اگر « إن » نافيه بود آن وقت دو نفى در جمله وجود داشت كه نفى نفى مستلزم اثبات وقوع خبر براى مبتدا مىگشت در حالى كه متكلم اراده نفى وقوع خبر را براى مبتدا كرده است ، مانند قول شاعر : « إن الحقّ لا يخفى على ذي بصيرة * و إن هو لم يعدم خلاف معاند » « 1 » شاهد : در عدم احتياج به ذكر لام و وجوب ترك آن بر خبر منفى « إن » مخففه در مصرع اوّل شعر مىباشد ، شايان ذكر است كه « إن » در مصرع دوّم شعر وصليه است و مرجع ضمير « هو » كلمه « ذى بصيرة » است . معناى شعر : « همانا حق مخفى بر صاحب بصيرت و دانش نمىماند هرچند كه او نتواند رد كند مخالفت شخص معاند و ستيزه‌جو را » . زعم أبو على و أبو الفتح : ابو على فارسى و ابو الفتح بن جنى و جماعتى از نحويين قائل هستند كه اين لام ، لام ابتدائيت نبوده بلكه لام ديگرى است كه براى فرق بين « إن » مخففه از نافيه وضع شده است و دليل ابو على فارسى براى اثبات اين ادعا ، اين است كه اين لام داخل بر فعل ماضى متصرف بعد از « إن » مخففه مىشود ، مانند : « إن زيد لقام » در حالى كه لام ابتدائيت هرگز بر فعل ماضى متصرف قرار نمىگيرد و همچنين اين لام بر اسمى كه معمول منصوب فعلى است كه آن فعل بعد از « إن » مخففه است واقع مىشود در حالى كه آن اسم بلافاصله بعد از آن فعل قرار ندارد ، مانند آيهء شريفهء : إِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ ( الأعراف / 102 ) . در حالى كه اگر اين لام ، لام ابتدائيت بود ، چون صدارت‌طلب است هرگز بر جزء دوّم افعال قلوب داخل نمىشد و حتى مانع از عمل فعل قلبى « وجد » مىگشت و حال آن كه لام مذكور در آيه مانع از عمل آن نمىباشد و « فاسقين » بنابر مفعول دوم منصوب مىباشد .

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني ، 2 / 604 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 354 .